Wat is mitose?
Mitose is de "gewone" celdeling. Het is het proces waarmee een organisme groeit, weefsels herstelt en zich vernieuwt. Bij een mens vinden er per seconde miljoenen mitoses plaats — in de huid, het beenmerg, de darmwand en bijna elk ander weefsel. Eén moedercel wordt verdeeld in twee genetisch identieke dochtercellen met hetzelfde aantal chromosomen (bij de mens: 46).
Lees ook het algemene artikel over celbiologie voor de bouw van de cel en de rol van de celkern in dit proces.
Wat is meiose?
Meiose is de bijzondere celdeling die alleen voorkomt bij de vorming van geslachtscellen — bij dieren en mensen dus eicellen en zaadcellen. Eén moedercel met 46 chromosomen levert vier dochtercellen op met elk 23 chromosomen. Wanneer een eicel en een zaadcel later samensmelten bij de bevruchting, ontstaat er weer een cel met 46 chromosomen — half van de moeder, half van de vader.
Een tweede bijzonderheid: tijdens de meiose vindt crossing-over plaats, een uitwisseling van stukjes DNA tussen verwante chromosomen. Daardoor zijn de vier dochtercellen onderling niet identiek. Die genetische variatie is een centrale motor van evolutie.
De belangrijkste verschillen
| Aspect | Mitose | Meiose |
|---|---|---|
| Doel | Groei en herstel | Vorming van geslachtscellen |
| Plaats in lichaam | Bijna alle lichaamscellen | Alleen in eierstokken en testikels (bij mens) |
| Aantal delingen | 1 | 2 op rij |
| Aantal dochtercellen | 2 | 4 |
| Chromosoomaantal | Diploïd (2n, blijft gelijk) | Haploïd (n, halveert) |
| Genetische identiteit | Identiek aan moedercel | Genetisch uniek |
| Crossing-over | Nee | Ja (in profase I) |
| Duur (mens, schatting) | 1 uur | Uren tot jaren |
| Voorkomen | Bijna voortdurend | Slechts in voortplantingscellen |
De overeenkomsten
- Beide zijn vormen van celdeling waarbij een moedercel zich opsplitst.
- Beide vinden plaats binnen de celkern en gaan gepaard met spoelvormige microtubuli die chromosomen verdelen.
- In beide gevallen verdubbelt het DNA eerst in de S-fase, vóór de eigenlijke deling start.
- Beide kennen vergelijkbare fases: profase, metafase, anafase en telofase.
- Beide zijn essentieel voor een meercellig organisme — mitose voor het lichaam zelf, meiose voor de volgende generatie.
De fases naast elkaar
Beide processen verlopen via dezelfde vier hoofdfases, maar de meiose herhaalt ze tweemaal:
Mitose: 4 fases
- Profase — chromosomen condenseren zichtbaar, de kernmembraan verdwijnt.
- Metafase — chromosomen schikken zich in het midden van de cel.
- Anafase — zusterchromatiden worden naar tegenovergestelde polen getrokken.
- Telofase — twee nieuwe kernmembranen vormen zich; de cel deelt in tweeën (cytokinese).
Meiose: 8 fases in twee rondes
- Profase I — homologe chromosomen vinden elkaar; crossing-over vindt plaats.
- Metafase I — paren homologe chromosomen schikken zich in het midden.
- Anafase I — homologe chromosomen worden gescheiden (niet de zusterchromatiden).
- Telofase I — twee cellen ontstaan, elk met halve set chromosomen.
- Profase II — de twee cellen bereiden zich voor op een tweede deling.
- Metafase II — chromosomen schikken zich opnieuw in het midden.
- Anafase II — nu worden de zusterchromatiden gescheiden.
- Telofase II — vier haploïde dochtercellen zijn klaar.
Wanneer welke?
Mitose loopt voortdurend door tijdens je leven. Een wondje op de huid heelt door mitose; je nagels groeien door mitose; de cellen in je darmwand worden om de paar dagen volledig vervangen — eveneens door mitose. Kanker is uiteindelijk een verstoring van mitose: cellen blijven delen wanneer ze juist moesten stoppen.
Meiose vindt in vergelijking maar zeer beperkt plaats. Bij de vrouw begint de meiose van eicellen al vóór de geboorte en wordt pas vele jaren later afgemaakt, één eicel per maandelijkse cyclus. Bij de man begint de meiose pas in de puberteit en loopt vervolgens een leven lang door — er ontstaan continu nieuwe zaadcellen.
Veelgestelde vragen
Wat is het belangrijkste verschil tussen mitose en meiose?
Mitose levert twee genetisch identieke dochtercellen met hetzelfde aantal chromosomen als de moedercel — gebruikt voor groei en herstel. Meiose levert vier genetisch verschillende geslachtscellen met half zoveel chromosomen — nodig voor seksuele voortplanting.
Hoeveel cellen levert mitose op?
Mitose levert twee dochtercellen op uit één moedercel. Beide hebben hetzelfde aantal chromosomen (bij de mens 46) en zijn genetisch identiek aan de moedercel.
Hoeveel cellen levert meiose op?
Meiose levert vier dochtercellen op uit één moedercel. Elke dochtercel heeft de helft van het aantal chromosomen — bij de mens dus 23 in plaats van 46.
In welke cellen vindt meiose plaats?
Meiose vindt alleen plaats in geslachtsorganen — bij de mens in de eierstokken (vorming van eicellen) en de testikels (vorming van zaadcellen). In alle andere lichaamscellen werkt uitsluitend mitose.
Wat is crossing-over?
Kan een lichaamscel meiose ondergaan?
Nee. Meiose is strikt voorbehouden aan de geslachtscellijn. Alle andere lichaamscellen delen via mitose. Zou een gewone cel toch meiose ondergaan, dan zou ze haploïd worden — wat in normaal weefsel niet kan functioneren.