Wat heb je nodig?
- De juiste molecuulformules van alle reactanten en producten (uit het periodiek systeem of een Binas).
- Een potlood — coëfficiënten gaan vaak één keer fout en moeten terug naar af.
- Wat geduld; de eerste keren voelt het puzzelachtig.
Belangrijk om vooraf vast te leggen: je mag nooit een molecuulformule veranderen. De 2 in H2O is een subscript en hoort bij het molecuul. Je past alleen de getallen vóór de formules aan (de coëfficiënten).
-
Schrijf de niet-kloppende vergelijking op
Reactanten staan links van de pijl, producten rechts. Gebruik de juiste molecuulformules. Voorbeeld: bij verbranding van methaan:
CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O -
Tel de atomen aan elke kant
Maak een tabelletje per element. Voor het voorbeeld hierboven:
Element Links Rechts C 1 1 H 4 2 O 2 3 Koolstof klopt, waterstof en zuurstof nog niet.
-
Balanceer het meest complexe element eerst
Koolstof zit hier maar in één verbinding aan elke kant en klopt al. Werk daarna naar de eenvoudiger elementen toe. Begin niet met zuurstof of waterstof — die zitten vaak in meerdere verbindingen tegelijk en blokkeren je redenering.
-
Balanceer waterstof en zuurstof als laatste
Plaats coëfficiënt 2 voor H2O om de 4 waterstoffen aan de linkerkant te matchen:
CH₄ + O₂ → CO₂ + 2 H₂ONu staan er rechts 4 H (klopt) en 4 O. Links staan nog maar 2 O. Plaats coëfficiënt 2 voor O2:
CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O -
Controleer alle atomen
Tel opnieuw:
Element Links Rechts C 1 1 H 4 4 O 4 4 Alles klopt — de vergelijking is in evenwicht.
Volledig voorbeeld van begin tot eind
De verbranding van propaan (C3H8) — een lastiger geval omdat propaan veel waterstoffen heeft:
- Tellen: links 3 C, 8 H, 2 O. Rechts 1 C, 2 H, 3 O.
- Koolstof eerst: plaats 3 voor CO2. → C3H8 + O2 → 3 CO2 + H2O.
- Waterstof: plaats 4 voor H2O. → C3H8 + O2 → 3 CO2 + 4 H2O.
- Tel zuurstof rechts: 3 × 2 + 4 × 1 = 10. Plaats 5 voor O2.
Controle: 3 C aan beide kanten, 8 H aan beide kanten, 10 O aan beide kanten. Klaar.
Veelgemaakte fouten
- De molecuulformule veranderen. Schrijf nooit H3O om je vergelijking te laten kloppen — dat is een ander molecuul. Pas alleen coëfficiënten aan.
- Beginnen met waterstof of zuurstof. Zorgt vaak voor cirkelredeneringen. Hou ze tot het laatst.
- Vergeten te vereenvoudigen. Als alle coëfficiënten deelbaar zijn door hetzelfde getal, deel ze. 4 H2 + 2 O2 → 4 H2O moet 2 H2 + O2 → 2 H2O worden.
- Halve coëfficiënten laten staan. Een coëfficiënt 1,5 vermenigvuldig je weg door de hele vergelijking met 2 te vermenigvuldigen.
Oefenopgaven
Probeer eerst zelf, klik dan op het antwoord:
1. Maak kloppend: H₂ + O₂ → H₂O
2 H₂ + O₂ → 2 H₂O. Tellen: 4 H links en rechts; 2 O links en rechts.
2. Maak kloppend: N₂ + H₂ → NH₃ (ammoniaksynthese)
N₂ + 3 H₂ → 2 NH₃. Tellen: 2 N en 6 H aan beide kanten.
3. Maak kloppend: Fe + O₂ → Fe₂O₃ (roesten)
4 Fe + 3 O₂ → 2 Fe₂O₃. Tellen: 4 Fe en 6 O aan beide kanten.
Veelgestelde vragen
Waarom moet een reactievergelijking kloppen?
Vanwege de wet van behoud van massa (Antoine Lavoisier, 1789): bij een chemische reactie ontstaan geen atomen en verdwijnen geen atomen. Aan beide kanten van de pijl moeten dus evenveel atomen van elk element staan.
Wat is een coëfficiënt?
De coëfficiënt is het getal vóór een molecuulformule, bijvoorbeeld de 2 in 2 H₂O. Hij geeft aan hoeveel moleculen (of mol) van die stof betrokken zijn. Coëfficiënten gebruik je om de vergelijking kloppend te maken.
Mag je een molecuulformule veranderen om een vergelijking kloppend te krijgen?
Nee. Subscriptcijfers (zoals de 2 in H₂O) horen bij de stof zelf en mag je niet veranderen — H₂O is water, H₃O zou iets anders zijn. Alleen de coëfficiënten vóór de formule mag je aanpassen.
Wat als de vergelijking niet wil kloppen?
Bijna altijd is er één coëfficiënt te laag of te hoog gekozen. Begin opnieuw met het meest complexe element en hou waterstof en zuurstof voor het laatst. Als je een halve coëfficiënt nodig hebt, vermenigvuldig de hele vergelijking met 2.
Waarom doe ik dit eigenlijk?
Een kloppende vergelijking is het startpunt voor stoechiometrisch rekenen: hoeveel gram product krijg je uit hoeveel gram reactant? Zonder kloppende vergelijking klopt geen enkele verdere berekening — zie ook de mol.