Leven
Mendelejev werd geboren als jongste van een groot gezin in Tobolsk, ver in Siberië. Na het vroege overlijden van zijn vader reisde zijn moeder duizenden kilometers naar Sint-Petersburg om hem aan een goede universiteit te krijgen. Hij studeerde scheikunde en werd in 1865 hoogleraar in Sint-Petersburg. Bij het schrijven van zijn leerboek Grondslagen van de scheikunde stuitte hij op het probleem dat de toen bekende 63 elementen geen herkenbare orde leken te kennen — een vraagstuk dat hij in 1869 oploste.
Wetenschappelijke bijdragen
Het periodiek systeem (1869)
Mendelejev rangschikte de elementen op stijgende atoommassa en zag dat hun chemische eigenschappen op regelmatige (periodieke) intervallen terugkeerden. Anders dan zijn voorgangers liet hij gaten open voor elementen die volgens zijn schema nog ontdekt moesten worden, en voorspelde hij hun eigenschappen. Toen in de jaren 1870 en 1880 gallium, scandium en germanium daadwerkelijk werden gevonden — met precies de voorspelde eigenschappen — was zijn tabel meteen erkend. Lees het volledige periodiek systeem.
Andere bijdragen
Mendelejev werkte ook aan de chemie van petroleum, de samenstelling van wodka (waaraan de mythe dat hij de 40 %-norm bedacht ten onrechte wordt toegeschreven), en aan economische advisering voor de Russische tsaar.
Erfenis
Element 101, mendelevium (Md), draagt zijn naam. De moderne ordening op atoomnummer (in plaats van massa) corrigeerde enkele anomalieën in zijn oorspronkelijke tabel maar liet de structuur intact. De Nobelprijs voor scheikunde 1906 ging op een haar na aan hem voorbij — een omstreden beslissing die de Zweedse Academie nooit officieel heeft toegelicht; hij stierf het jaar daarop.
Tijdlijn
- 1834 — Geboren in Tobolsk.
- 1865 — Hoogleraar in Sint-Petersburg.
- 1869 — Eerste versie van het periodiek systeem.
- 1875 — Ontdekking van gallium bevestigt zijn voorspelling.
- 1907 — Overleden in Sint-Petersburg.
Veelgestelde vragen
Wat ontdekte Mendelejev?
Hij ontdekte de periodieke ordening van de chemische elementen en goot die in 1869 in een bruikbare tabel — het periodiek systeem. Zijn voorspellingen van toen nog onbekende elementen werden vrijwel allemaal experimenteel bevestigd.
Was Mendelejev de eerste die elementen wilde ordenen?
Nee. John Newlands, Lothar Meyer en enkele anderen werkten parallel aan vergelijkbare ideeën. Wat Mendelejev onderscheidde, was de moed om gaten open te laten en eigenschappen van nog onbekende elementen te voorspellen — een testbare, falsifieerbare hypothese.
Kreeg hij de Nobelprijs?
Nee. Hij werd in 1906 genomineerd, maar de prijs ging dat jaar naar Henri Moissan. Mendelejev stierf het jaar daarop, voordat hij alsnog bekroond kon worden.