Oorzaken
Het versterkte broeikaseffect wordt veroorzaakt door menselijke uitstoot van vooral:
- Koolstofdioxide (CO₂) — uit verbranding van fossiele brandstoffen (kolen, olie, gas) en ontbossing. Concentratie steeg van ~280 ppm (1750) naar > 420 ppm (jaren 2020).
- Methaan (CH₄) — uit landbouw (vooral runderen en rijst), aardgaslekkage en stortplaatsen. Per molecuul veel sterker dan CO₂, maar veel korter actief.
- Lachgas (N₂O) — uit kunstmest en industrie.
- Fluorhoudende gassen — uit oudere koelkasten en industrie. Klein in volume, maar zeer sterk per molecuul.
Zonneactiviteit en vulkanen zijn natuurlijke factoren, maar hun bijdrage aan de waargenomen opwarming is verwaarloosbaar.
Bewijs
De opwarming wordt vastgesteld via meerdere onafhankelijke datasets:
- Thermometers — wereldwijde temperatuurreeksen sinds ca. 1850.
- Satellieten — meten temperatuur in de atmosfeer sinds 1979.
- IJskernen — tonen CO₂ en temperatuur in luchtbelletjes van 800 000 jaar terug.
- Boomringen, koralen, sedimenten — laten klimaatpatronen van duizenden jaren zien.
- Gletsjers en zee-ijs — krimpen overal ter wereld.
- Zeeniveau — stijgt met ~3,4 mm per jaar (en versnelt).
Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) is een VN-orgaan dat al deze data samenbrengt. In zijn meest recente rapport (AR6, 2021–2023) stelt het dat het "ondubbelzinnig" is dat menselijke activiteit de hoofdoorzaak van de opwarming is.
Gevolgen
- Hogere temperaturen — vaker en extremere hittegolven.
- Smeltend ijs — Groenland en Antarctica verliezen massa; gletsjers wereldwijd krimpen.
- Stijgende zeespiegel — bedreigt laaggelegen gebieden zoals delen van Nederland en Vlaanderen.
- Verschuivende neerslagpatronen — droogte op de ene plek, zware regenval op de andere.
- Verlies van biodiversiteit — soorten kunnen niet snel genoeg meegroeien met veranderingen.
- Oceaanverzuring — opgenomen CO₂ verlaagt de pH; bedreigt koralen en schaaldieren.
Oplossingen
Beperking ("mitigatie") vraagt om snelle vermindering van uitstoot:
- Overgang naar zonne-, wind- en kernenergie.
- Elektrificatie van transport en verwarming.
- Energie-efficiëntie in gebouwen, industrie en landbouw.
- Bescherming en herstel van bossen en natuurlijke koolstofopslagplaatsen.
- Methaanlekken stoppen en landbouwemissies verlagen.
Tegelijk is aanpassing ("adaptatie") nodig: dijken verhogen, droogtebestendige gewassen, hittebestendige steden. Het akkoord van Parijs (2015) streeft ernaar de opwarming "ruim onder de 2 °C, bij voorkeur onder de 1,5 °C" te houden.